ازمحبت تامودت

اهمیت کتاب و کتابخوانی دررشد جوامع

موضوع کتاب و کتابت در رشد حیات اجتماعی تأثیر بسزایی دارد. روح یک جامعه در پرتو این مهم بارور می شود و به همین دلیل میراث فرهنگی و تمدن اسلامی همیشه مملو از کتابهای بزرگانی است که افتخار جامعه بشری بوده و همه همت اولیای دین اسلام بر این بوده است که بندگان خدا را به سوی روشنایی کتاب رهنمون شوند. چنانکه کلام الهی با توجه به قلم آغاز شده: (علم بالقلم) و در جایی دیگر می فرماید: (ن و القلم و ما یسطرون(

کتاب از دیرباز، حافظ و احیا کننده تفکر و اندیشه های والا و منبع عظیمی بوده است که طالبان علم، اندیشه و حقیقت را سیراب نموده، ارزیابی شرایط و امکانات موجود فرهنگی مبین این نکته است که امروزه کتاب می تواند به عنوان یک وسیله مطمئن و کار آمد در بهینه سازی فضای فرهنگی جامعه مورد استفاده قرار گیرد.

تجربه جهانی نشان می دهد که رشد و توسعه تمدنها، ریشه در رشد فکری و فرهنگی هر جامعه دارد و بدون رشد فرهنگ کتابخوانی در جوامع، نمی توان به رشد هیچ تمدنی دل خوش کرد. باید تأکید کرد که علیرغم رشد رسانه های گوناگون جمعی تاکنون هیچ رسانه ای نتوانسته است نقشی را که کتاب در رشد تمدنها داشته است، ایفا نماید.

نقش کتابخانه در انتقال علوم به افراد، بسیار سازنده است. از این رو، کتابخانه را می‏توان به عنوان کانون همایش صاحب نظران و موزه پرطراوت اندیشمندان درنظر گرفت. این نهاد کانونی، می‏تواند بالندگی و شکوفایی استعدادهای دانش‏آموزان و دانشجویان را به ارمغان آورده و در فرجام، به تولید اندیشه، دانش و رشد فرهنگ مطالعاتی جامعه منجر شود. در واقع، کسی که در کتابخانه قدم می‏نهد، به گلگشت دل‏انگیز در مجمع دانشمندان و دانایان قدم نهاده است.

خوشبختانه برخورداری فرهنگ ارزشمند ما از ریشه‌های قوی و متقن، نگرشها و پویشهای فرهنگی ما را قدرت و استحکام  فزاینده‌ای می‌بخشد؛ زیرا ما با فرهنگی رشد کرده‌ایم که تمامی جلوه‌های افتخارآفرین‍َش، نمودهای راستین فرهنگی‌اند. نخستین جلوۀ باشکوه چنین ارزشی را می‌توان در ابتدای برنامه‌های پیامبر عظیم‌الشأن اسلام یافت، که رسالتش را با فرمان‌ِ «خواندن» از سوی خداوند آغاز می‌کند و پی می‌گیرد. در همین فرهنگ مقدس است که خداوند یگانه، به قلم و حرمت آن سوگند یاد می‌کند و معجزۀ جاودانۀ آخرین سفیر الهی را یک کتاب آسمانی تشکیل می‌دهد.

به گفته اکثر 1

وقتی جهل و بی‏خبری، جامعه‏ای را از پای درآورد، یا شبهه‏ها ذهن جوانان را فلج کند، بدون شک یکی از مهم‏ترین کارهایی که می‏تواند آفت جهل را بزداید، مطالعه است و آنچه می‏تواند شبهه‏های ذهنی را دفع کند و ایمان و اطمینان را به قلب‏ها باز آورد، کتاب‏خوانی است. گرفتاران در چنبره پرسش‏ها و محاصره شدگان در میان انبوه شبهه‏ها، می‏توانند برای استمداد فکری به کتابخانه مراجعه کنند و از آن‏جا نیرو گیرند و به جنگ شبهه‏ها بروند و پاسخی در برابر القائات و شبهه‏افکنی‏های دیگران بیابند.

جایگاه کتاب و کتابت در آموزه های دینی

دانش اندوزی و کتاب خوانی در اسلام، از جایگاه والا و شأن عالی برخوردار است. روایت‏های گوناگونی از پیامبر خدا و ائمه معصومین علیهم‏السلام ، موجود است که پیروان دین مبین اسلام را به دانش ورزی و کتاب خوانی توصیه و سفارش فرموده‏اند. پیشوایان دینی ما هم مسلمانان را به حفظ و نگهداری کتاب‏ها توصیه فرموده و از این رهگذر، اهمیت فرهنگ مکتوب را به مردم یادآور شده‏اند. از جمله در حدیثی می‏خوانیم که امام حسن مجتبی علیه‏السلام فرزندان و برادرزادگان خود را جمع کرد و درباره حفظ دانش و نوشتن آن، چنین سفارش فرمود: «شما کوچک‏ترهای قوم هستید و به زودی بزرگان قوم خواهید شد. پس دانش بیاموزید. هر کس از شما نتواند علم را حفظ کند و به خاطر بسپارد، آن را بنویسد و در خانه‏اش قرار دهد».

کتاب، کانون پر طراوت و شاداب اندیشمندان و اهالی معرفت است. همانگونه که در باغ و بوستان، خاطر آدمی شاد و پر نشاط می‏شود، سفر به بوستان کتاب و مطالعه ژرف آن نیز مشام جان را شاداب و خرم می‏سازد. آدمی وقتی به مطالعه می‏پردازد، احساس نشاط می‏کند و روحش بالنده می‏شود؛ لذا می‏توان گفت که هیچ میراثی، سودمندتر و باارزش‏تر از کتاب نیست؛ زیرا کتاب، مایه آرامش روحی انسان است و به او حکمت‏های جان پرور می‏آموزد و ایمان و اطمینان را به قلب وی هدیه می‏کند. بر همین مبناست که در احادیث اسلامی، از کتاب، به عنوان بوستان دانشمندان یاد شده و همدم و سخن گویی شایسته به شمار آمده است. از جمله، امام علی علیه‏السلام در این باره چنین فرمود: «کتاب، بستان‏های عالمان و دانشمندان است.» حال که این‏گونه است، بیایید هر روز کتابی بگشاییم و ارزش‏های لحظه‏های انس با این همدم و رفیق صمیمی را به نیکی درک کنیم.

کتاب، معلمی ساده و صمیمی و همواره در دسترس است که بی ادعا و بی تکلف، آنچه دارد، در اختیار ما می‏گذارد. مطالعه، چنانچه با قصد خالص صورت پذیرد، عبادتی بزرگ به شمار می‏آید. انس با کتاب، در حقیقت، حضور در پیشگاه اندیشمندان و فرزانگان زمان‏های گوناگون است. صفحات کتاب، معابد اهل علم و محراب‏های پاک دانشجویی و دانش آموزی است. هرکس با کتاب و مطالعه بیگانه است، غریب و بی مونس است. کتاب، می‏تواند در راه شکوفایی و بالندگی افراد و جوامع، نقش بنیادین ایفا کند و به مطالعه کننده، در شناخت سره از ناسره، کمک رساند. به خاطر همین نقش سازنده کتاب در امور فردی و اجتماعی است که حضرت امام صادق علیه‏السلام می‏فرماید: «کتاب‏های‏تان را خوب نگهدارید که در آینده به آنها نیاز خواهید داشت.»

در قران کریم 322بار کتابت در 37صیغه مختلف بکار رفته است برای2

کتاب، دربردارنده اندیشه‏ها و تفکرات اندیشه وران و نخبه گان ملت‏ها و امانت دار عقلانیت و خردورزی است. کتاب، به سان باران رحمتی است که هر انسان تشنه‏ای می‏تواند از آن سیراب گردد، جرعه جرعه بنوشد و مزرعه حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خود را با آن، خرم، آباد و شادان سازد. پس به جاست که همه با هم، قدردان کتاب و مطالعه باشیم، با کتاب انس بگیریم، از جام اندرزها، تجربه‏ها و معرفت آن بنوشیم تا سرمست دانایی و آگاهی شده و به سوی شاهراه حقیقت، رهنمون شویم.

مولا امیر المومنین علیه السلام می فرماید: "کسی که با کتابها آرامش می یابد هرگز آسایش از او سلب نمی شود."

• کتاب، بهترین گوینده و سخن ران است.
• کتاب، بوستان دانشمندان است.

خوشتر زکتاب در جهان یاری نیست                                 در غمگین زمانه   غمخواری نیست

هر لحظه  بگوشه      تنهایی                                             صدراحت هست و هرگز آزاری نیست (جامی)

سفارش امام حسن علیه‏السلام :

کتاب وسیله‏ای است که دانش بشری به مدد آن از تباه شدن مصون می‏ماند و به آیندگان منتقل می‏شود

رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‏اللّه‏ درباره وضعیت کتاب و کتاب‏خوانی در کشور، دردِ دل‏ها و رهنمودهایی دارد که راه‏گشا و شنیدنی است. ایشان در این زمینه می‏فرمایند: «من هر زمانی که به یاد کتاب و وضع کتاب در جامعه خودمان می‏افتم، قلبا غمگین و متأسف می‏شوم. این به خاطر آن است که در کشور ما به هر دلیلی که شما نگاه کنید، باید کتاب اقلاً ده برابر این میزان، رواج و توسعه و حضور داشته باشد. اگر به دلیل پرچمداری تفکر اسلامی و حاکمیت اسلام به حساب بیاورید، این معنا صدق می‏کند؛ چون اسلام به کتاب خواندن و نوشتن، خیلی اهمیت می‏دهد. اگر هر منصفی به بیانات نبیّ مکرم اسلام و ائمه علیه‏السلام و پیشوایان اسلام نگاه کند و ببیند که اینها در چه زمانی به کتاب و کتاب خوانی دعوت می‏کردند و فرا می‏خواندند، همه افسانه‏ها از ذهنش شسته خواهد شد»

یادمان باشد سنگ بنای جامعه ی مبتنی بر دانایی و علم محوری ، مطالعه و اطلاعات می باشد و با دانش ، اطلاعات و بینش قوی می توان در مقابل شیوه های نوین استعمار قدرت های استکباری قدعلم کرد. به راستی اگر در جامعه ایرانی، فرهنگ مطالعه و نیاز به دانستن نهادینه شود، آیا می توان تصور نمود که روزی کشوری اجنبی در خیالاتش هم ما را اسیر و گرفتار کند؟

مقام معظم رهبری در فرازی دیگر از سخنانش می فرماید :این باید 3

کتاب و کتابت در کشورهای توسعه یافته و نظر اندیشمندان جهان

کتاب و کتاب خوانی و میزان گرایش به مطالعه، امروزه یکی از شاخص‌های توسعه به شمار می‌رود

گرچه کشورهای درحال توسعه نزدیک به 80درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند، اما کمتر از 30درصد کتابهای مصرفی جهان را تولید می کنند و کمتر از این نسبت نیز به کتابخوانی مشغول هستند، این در شرایطی است که کشورهای پیشرفته یا توسعه یافته که حدود 20درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند، 70درصد کتابهای مصرفی جهان را تولید می کنند.

کشورهای اروپایی حدود 15درصد جمعیت جهان را در خود جای داده اند، اما در سال 1990 بیشتر از نصف کتابهای مصرفی جهان را تولید کرده اند،

اروپا در سال 1991 به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت خود، 802عنوان کتاب منتشر کرده است، اما در قاره آسیا در همین سال به ازای هر یک میلیون نفر آسیایی 70عنوان و در قاره آفریقا به ازای هر یک میلیون نفر آفریقایی فقط 20عنوان کتاب منتشر شده است.
مشکل کتاب در جهان سوم، تنها به کمبود تولید و نشر کتاب محدود نمی شود، مشکل اساسی این است که حتی اگر کتاب های زیادی هم در این کشورها منتشر شود، میزان افراد استفاده کننده از این کتابها (کتابخوانها) بسیار پایین است.

کارلایل، کتابخانه را «دانشگاهی برای همه» می‏نامد و برخی نیز به دلیل اهمیت فزاینده آن در پیشرفت حیات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، کتابخانه عمومی را به قلب جامعه تشبیه کرده و زندگی افراد را بدان وابسته دانسته‏اند.

اسمیت

اولیور کولد اسمیت، یکی از نویسندگان سرشناس غربی، درباره کتاب می‏نویسد: «وقتی که دفعه اول، یک کتاب خوب می‏خوانم، مانند آن است که با یک دوست جدید آشنا شده‏ام. وقتی که همان کتاب را دو مرتبه می‏خوانم، مانند آن است که با دوست قدیمی، مجددا ملاقات کرده‏ام».

جاحظ

جاحظ، یکی از ادیبان مشهور و دانشمند معروف جهان اسلام است. وی درباره کتاب، سخن جالبی دارد. ایشان در این باره می‏گوید: «کتاب، درختی است که همیشه پربار و پرمیوه و ثمر است. کتاب، هم نشینی است که تو را خسته و ملول نمی‏سازد. دوستی است که تو را فریب نمی‏دهد. رفیقی است که به تو آزار نمی‏رساند. اگر مطالعه کتاب هیچ فایده‏ای نداشته باشد، جز همین که تو را از ایستادن بیهوده در منزل و نگاه کردن به عابران باز دارد، کفایت می‏کند».

ساموئیل اسمایلز

اسمایلز، در مورد فایده‏های کتاب می‏گوید: «کتاب، برای طبقات مختلف مردم مفید است. چه بسیار کسانی که قوای افسرده و خاموش آنان، پس از خواندن تاریخ حیات بعضی رجال بزرگ، شعله ور شده است و در خود، استعداد کافی احساس نموده، از تنگنای بطالت به شاهراه کار و سعادت افتاده و رشته زندگی را به کلی تغییر داده‏اند. گاه، کتاب انسان را سراپا شعله و همت و غیرت و نشاط می‏کند».

• بعضی کتاب ها را باید چشید، برخی را باید بلعید و معدودی را باید جوید تا قابل هضم شود.

سر فرانسیس بیکن

• کتاب، بزرگ ترین اختراع بشر است.

ویلیام شکسپیر

• کتاب خوب، کتابی است که به انتظار و توقع گشوده و با سود و رضایت بسته شود.

آلکوت

• تو در یک شب این کتاب را می خوانی و من موی خود را برای نوشتن آن سپید کرده ام.

سوئه

• هنگام مطالعه کتاب، طرف صحبت فقط دانشمندان هستند.

مارتیمز جی آدلر

• کتابی که می خوانی، نباید به جای تو فکر کند، بلکه باید تو را به اندیشیدن وادارد.

جیمز مک واش

• اگر یکی از مشتاقان کتاب هستید، بزرگ ترین خوش بختی جهان را دارید.

ژول کارداتی

به وجود آوردن فرهنگ مطالعه در جامعه، مستلزم تدوین و اجرای برنامه هایی است که عادت به مطالعه را رونق می بخشد . پس برای رسیدن به شرایط مطلوب چاره ای نداریم جز آن که عادت به کتابخوانی را از دوران کودکی در افراد ایجاد کنیم کتاب باید والاترین جایگاه را در گستره‌های فردی و اجتماعی دارا باشد؛ حال آنکه سوگمندانه و به دلایلی گوناگون، اکنون کتاب از چنین موقعیتی به شایستگی در جامعۀ ما برخوردار نیست و هنوز مطالعه به عنوان یک نیاز دایمی برای همگان مطرح نمی‌باشد. این مسئله، با توجه به چنان پیشینۀ درخشان و درک ضرورتها و نیازهای این زمان، درخور تأمل فراوان است و بازنگری آن باید از اولویتهای زندگانی ما باشد.